آیا وصیت نامه رسمی در دفتر اسناد رسمی، قابل اعتراض است ؟

وصیت‌نامه رسمی، از اعتبار بالایی برخوردار است و صرف عدم پذیرش یکی از وراث، موجب ابطال آن نمی‌شود؛ اما در شرایط خاصی امکان ابطال یا ادعای جعل وجود دارد. لفظ "دانگ" نیز در عرف حقوقی و ثبتی، غالباً به سهم از املاک (مال غیرمنقول) اشاره دارد و کمتر برای کلیه اموال به کار می‌رود.

بررسی تخصصی و قانونی

برای پاسخ به سوالات شما، لازم است اعتبار وصیت‌نامه رسمی و مفهوم "دانگ" را از منظر حقوقی بررسی کنیم:

۱. اعتبار و امکان ابطال یا اعتراض به وصیت‌نامه رسمی:

• اصل اعتبار وصیت‌نامه رسمی:
  • وصیت‌نامه‌ای که به صورت رسمی در دفتر اسناد رسمی تنظیم شده باشد، طبق ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، یک سند رسمی محسوب می‌شود. اسناد رسمی از اعتبار بالایی برخوردارند و اصالت آن‌ها فرض می‌شود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
  • بر این اساس، صرف عدم پذیرش یا اعتراض یکی از وراث به محتوای وصیت‌نامه، نمی‌تواند موجب ابطال آن شود، به ویژه اگر وصیت در حدود قانونی (یک‌سوم اموال) باشد.
• حدود وصیت (ثلث اموال):
  • طبق ماده ۸۴۳ قانون مدنی، وصیت فقط تا یک‌سوم (ثلث) اموال موصی نافذ است. اگر موصی بر بیش از ثلث اموال خود وصیت کرده باشد، مازاد بر ثلث، منوط به اجازه وراث است.
  • در فرض سوال شما که موصی فقط بر یک‌سوم اموال خود وصیت کرده است، این وصیت کاملاً نافذ و معتبر بوده و نیازی به اجازه یا پذیرش وراث ندارد. بنابراین، عدم پذیرش یکی از وراث، تأثیری در نفوذ و اعتبار آن نخواهد داشت.
• موارد امکان ابطال یا بی‌اعتباری وصیت‌نامه رسمی (فراتر از صرف اعتراض):
  • با وجود اعتبار بالای وصیت‌نامه رسمی، در شرایط خاصی امکان ابطال یا بی‌اعتبار شدن آن وجود دارد که شامل موارد زیر است:
    • عدم اهلیت موصی: اگر در زمان تنظیم وصیت‌نامه، موصی فاقد اهلیت قانونی (مانند صغیر، مجنون، سفیه) بوده باشد.
    • وصیت به مال غیر: اگر موصی نسبت به مالی وصیت کرده باشد که متعلق به شخص دیگری است.
    • رجوع موصی: اگر موصی پس از تنظیم وصیت‌نامه، از وصیت خود رجوع کرده باشد (مثلاً با تنظیم وصیت‌نامه جدید مغایر یا انجام عملی که دلالت بر رجوع دارد).
    • تعارض وصیت‌نامه‌ها: در صورت وجود دو یا چند وصیت‌نامه که با یکدیگر در تعارض باشند، وصیت‌نامه مؤخر (جدیدتر) معتبر است، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود.
    • ادعای جعل: می‌توان نسبت به اصالت سند رسمی (از جمله وصیت‌نامه رسمی) ادعای جعل مطرح کرد و اثبات نمود که امضا یا اثر انگشت متعلق به موصی نبوده است.
    • اشتباه یا اکراه: اگر وصیت‌نامه بر اثر اشتباه فاحش یا اکراه تنظیم شده باشد (هرچند اثبات آن در مورد سند رسمی دشوارتر است و نیاز به دلایل قوی دارد).

۲. مفهوم "دانگ" در وصیت‌نامه:

• عرف حقوقی و ثبتی:
  • لفظ "دانگ" در عرف حقوقی و ثبتی ایران، به معنای سهمی از شش سهم یک ملک (مال غیرمنقول) است. به عنوان مثال، "یک دانگ" یعنی یک‌ششم ملک. این اصطلاح به طور خاص برای تقسیم‌بندی و تعیین سهم از املاک (مانند خانه، زمین، آپارتمان) به کار می‌رود.
• تبادر ذهنی:
  • همانطور که یکی از وکلا به درستی اشاره کرد، اصل "تبادر" در اصول فقه به این معناست که ذهن شنونده یا خواننده، بلافاصله به معنای حقیقی و رایج کلمه هدایت می‌شود. در مورد "دانگ"، این تبادر به املاک است نه کلیه اموال (شامل منقول و غیرمنقول). اگر قصد موصی شامل کلیه اموال بود، معمولاً از واژگان دیگری مانند "سهم"، "جزء" یا "درصد" استفاده می‌شد.
• قصد موصی و بررسی وصیت‌نامه:
  • با این حال، در نهایت، ملاک اصلی "قصد و نیت موصی" است. اگرچه احتمال قوی این است که منظور موصی از "۱.۵ دانگ" سهمی از املاک بوده است، اما برای اطمینان کامل، باید متن دقیق وصیت‌نامه و سایر قرائن موجود در آن (مانند اشاره به نوع خاصی از اموال یا عدم اشاره به اموال منقول) بررسی شود تا مشخص گردد آیا موصی قصد تعمیم این مفهوم به سایر اموال را داشته یا خیر. اما در غیاب قرینه صریح، تفسیر بر اساس عرف حقوقی و ثبتی خواهد بود که آن را محدود به املاک می‌داند.

این تحلیل بر اساس اصول کلی حقوقی و مواد قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران ارائه شده است. برای هر مورد خاص، بررسی دقیق متن وصیت‌نامه و شرایط پرونده توسط وکیل متخصص ضروری است.